زخم معده

زخم اثني عشر و معده
زخم اثني عشر و معده كه به زخم پپتيك معروف است يك آسيب مخاط اثني عشر و معده است كه در پيدايش آن اسيد و پپسين معده نقش مهمي دارند. انواع اصلي زخم پپتيك عبارتست از زخم اثني عشر و زخم معده كه هر دو بيماري هاي مزمني هستند كه در بيشتر موارد به علت يك ميكروب به نام هليكوباكتر پيلوري ايجاد مي شوند. ميكروب هليكوباكتر پيلوري علاوه بر ايجاد زخم در پيدايش سرطان و لنفوم معده نيز نقش دارد.
علاوه بر ميكروب هيلكوباكتر عوامل ديگري نيز به طور همزمان يا مجزا در پيدايش زخم پپتيك نقش دارند از جمله :1 -
استرس وشرايط بحراني نظير نارسايي حاد قلب - ريه- كبد و كليه - عفونت منتشر خون - شوك يا افت بسيار شديد فشار خون - سوختگي - بستري شدندر بخش آي - سي - يو - اعمال جراحي بزرگ... زخم ناشي ازا سترس معمولا متعدد و سطحي است و منجر به خونريزي گوارشي مي شود. با رفع شرايط استرس و بحرانزخم نيز خودبخود ترميم مي يابد . اين زخم ها حالت مزمن و عود كننده ندارند.
2 - مسكن هاي ضد التهاب غير استروئيدي نظير آسپزين . اينومتاسين . بروفن .
3 - يك بيماري بدخيم توليد كننده اسيد بسيار در معده به نام بيماري زولينجر - اليسون
4 - مصرف سيگار هم به عنوان زمينه ساز ايجاد زخم و هم به عنوان مانع بهبود مناسب زخم و هم به عنوان عامل عودهاي مكرر آن شناخته شده است .
5 - عوال ارثي و خانوادگي نيز تا حدي در پيدايش زخم نقش دارد
6 - در يكسري از بيماريهاي مزمن نيز احتمال بيشتر پيدايش زخم مطرح است مانند : نارسائي مزمن ريه . نارسايي مزمن كليه . نارسايي مزمن كبد . ورم مزمن لوزالمعده سنگ كليه .
دانش موجود نشان ميدهد كه نقش اصلي درپيدايش زخم پپتيك به عهده ميكروب هليكوباكتر است وبراي اجراي اين نقش اسيد وپپسين معده ضروري است. براي پيدايش زخم لازم است تعادل بين عوامل دفاعي و حفاظت كننده از مخاط معده و اثني عشر از يك سو و عوامل تخريبي و تهاجمي بهم بخورد . زخم پپتيك زماني بوجود ميآيد كه عوامل دفاعي ضعيف تر از عوامل تهاجمي شوندو نتوانند مخاط معده واثني عشر را در مقابل نفوذ و آسيب عوامل تهاجمي و تخريبي حفظ كنند.
تاريخچه
در قرن نوزدهم زخم اثني عشر بسيار نادر بود محققي به نام ؛ سر آرتور هرست ؛ در سال 1909 ميلادي اعلام كرد كه كالبد شكافي هاي بيمارستان ؛ گاي ؛ لندن در طول 66 سال گذشته فقط 70 مورد زخم اثي عشر را نشان داده است . تاريخچه زخم معده قديمي تر از زخم اثي عشر است اولين بار در سال 1835 ميلادي محققي به نام ؛ جين كووويليه ؛
منظره ميكروسكپي زخم معده را توصيف كرد و به همين جهت زخم معده در آ ن زمان ؛ بيماري كروويليه ؛ نام گرفت. با آ غاز قرن بيستم شيوع زخم پپتيك بسيار زياد شد به گونه اي كه به يكي از شايعترين بيماريهاي مهم انسان تبديل شد . در حال حاضر بنظر ميرسد شيوع زخم پپتيك در جامعه غربي در مردان 10 درصد و درزنان 4 درصد باشد.
برخي عوامل مؤثر در ايجاد زخم
1 - هليكو باكتر پيلوري
هليكو باكتر يك باكتري مارپيچي متحرك گرم منفي است كه بطور عمده در مخاط پوششي معده انسان يافت ميشود و بنظر ميرسد شايعترين عفونت انسان در جهان باشد ميزان ابتلا در جمعيت هاي مختلف متفاوت است سن ابتلا نيز متفاوت است و تابع وضعيت منطقه اي و اجتماعي - اقتصادي فرد است . نحوه انتقال عفونت بنظر ميرسد كه بطور مستقيم از فرد به فرد از دهان به دهان يا از طريق مصرف مواد آلوده به مدفوع باشد بنا بر اين رعايت اصول و استانداردهاي بهداشتي در پيشگيري از غفونت مؤ ثر است . پروتئين هاي توليد شده به وسيله هليكو باكتر پيلوري باعث هجوم سلولهاي التهابي به مخاط معده و ايجاد ورم معده ( گاستريت ) مي شود و هم مستقيما به ژل مخاطي پوشاننده سطح معده آسيب مي رساند به گونه اي كه ضخامت و خاصيت چسبندگي و كششي آ ن كاهش مي يابد.
2 - سيگار
يكي از علل افزايش قابل توجه زخم در اوايل قرن بيستم مصرف سيگار است . در آمريكا اولين ماشين سازنده سيگار در سال 1880 شروع به كار كرد . سه سال بعد اين فن آوري به انگلستان و چند سال بعد به ساير كشورهاي اروپايي گسترش يافت مطالعات متعددي ارتباط بين سيگار و بروز زخم پپتيك را ثابت كرده است . نتايج برخي از اين تحقيقات از اين قرار است : الف - احتمال پيدايش زخم معده و اثي عشر در سيكاريها بيشتر از غير سيگاريها ست واين خطر متناسب با مصرف سيگار است
ب - سيگار كشيدن باعث اختلال در ترميم زخم و تسهيل عود آ ن مي شود
ج - سيگار باعث افزايش عوارض زخم و نياز بيشتر به جرتحي مي شود
د - مرگ ومير ناشي از زخم در سيگاريها بيشتر است
3 - رژيم غذايي
در گذشته رژيم ها و برنامه هاي غذايي پيچيده و مشكلي براي بيماران مبتلا به زخم معده و اثي عشر تجويز ميشد . مصرف غذا هاي ساده نظير گوشت آب پز و سوپ هاي ساده و پرهيز از سرخ كردني و ادويه در طبخ غذا متاسفانه هنوز هم در باور بسياري از مردم به عنوان رژيم غذايي مناسب اين بيماران وجود دارد . امروزه مشخص شده است كه هيچ رژيم غذايي خاصي موجب تسريع بهبود زخم نمي شود و هيچ رژيم غذايي خاصي نيز بهبود آن را به تاخير
نمي اندازد.
علا ئم باليني
درد در ناحيه وسط و بالاي شكم زير استخوان جناغ شايعترين علامت زخم اثي عشر است . كيفيت درد اغلب به صورت تيز . سوزشي يا مالشي است ولي ممكن است حالت مبهم و با حدود نامشخص داشته باشد يا به صورت فشار . پري شكم يا احساس گرسنگي درك شود . در حدود 10 درصد مبتلايان به زخم اثني عشر درد در ناحيه بالا و راست شكم احساس مي شود . مشخصات درد نمونه زخم اثني عشر از اين قرار است : - يك ونيم تا 3 ساعت پس از صرف غذا بروز كند - در موارد زيادي بيمار را از درد از خواب بيدار ميكند و اين حالت بيشتر بين ساعات 12 تا 3 بعد از نيمه شب اتفاق مي افتد - خاصيت شوزشي دارد - معمو لا ظرف چند دقيقه بعد از خوردن غذا يا شربت معده درد ساكت مي شود. - درد زخم اثني عشر دورهاي است دوره هاي درد چند روز تا چند هفته يا چند ماه طول مي كشد و سپس زخم وارد مرحله خاموش مي شود.
عوارض زخم
عوارض زخم اثني عشر و معده شامل خونريزي . سوراخ شدن . چسبندگي و نفوذ و انسداد است .
خونريزي
خونريزي شايعترين عارضه زخم است . و در 15 درصد مبتلايان به زخم ديده مي شود اگرچه خونريزي ناشي از زخم در هر سني بروز ميكند ولي بيشترين شيوع آن در سنين 60 وبالاتر است
سوراخ شدن
شيوع عارضه سوراخ شدن محل زخم كمتر از خونريزي است و در حدود 7 درصد از مبتلايان به زخم بروز مي كند. با مصرف روز افزون مسكن ها بخصوص توسط خانم هاي مسن بروز اين عارضه خطرناك نيز بيشتر شده است
چسبندگي و نفوذ
عار ضه اي شبيه سوراخ شدن است با اين تفاوت كه در اين حالت ابتدا محل زخم به عضو مجاور مي چسبد و پس از سوراخ شدن محل زخم محتويات اسيد ي معده به داخل حفره شكم نمي ريزد بلكه به داخل بافت مجاور نفوذ مي كند.
انسدا محل خروجي معده
انسدا يا تنگي ناحيه خروجي معده يا ابتداي اثني عشر ممكن است به علت ورم حاد اطراف زخم باشد
درمان
قبل از 30 سال اخير درمان زخم معده و اثني عشر مبتني بر مصرف داروهاي ضد اسيد ( شربت ها و قرص هاي آلومينيوم ام . جي.) . مسكن هاي گوارشي ( هيوسين . كلينيديوم . بلادونا . ...) رژيم غذايي ساده و استراحت بود . در ابتداي دوره 30 ساله اخير 2 رويداد مهم به طور همزمان اتفاق افتاد : 1- دستگاههاي پيشرفته آندوسكپي وارد بازار شد 2- داروهاي ضد گيرنده هيستامين 2 ( سايمتيدين . رانيتيدين ...) تهيه و عرضه شد.
پس از آن داروي ضد اسيد قويتر بنام امپرازول ساخته و عرضه شد با ظهور و كشف ميكروب هليكوباكتر پيلوري مشخص شد كه اگر اين ميكروب با درمان مناسب ريشه كن شود هم زخم سريعا خوب مي شود و هم در آينده عود نخواهد بود .بنابر اين معلوم شد تمام درمانهاي قبلي فقط جنبه موقت داشته و بر عامل ايجاد كننده زخم يعني ميكروب اثري نداشته است و علت عودهاي مكرر زخم هم همين ميكروب بوده است
منابع : 1- اصول طب داخلي هاريسون 2- مباني طب سيسيل 3- بيماريهاي گوارش تاليف دكتر حسين خدمت

فرهاد شرف پور مربی امداد و نجات
برای تماس با من با پست الكترونيك
mosaferaseman2002@yahoo.com







  
نویسنده : farhad sharafpour ; ساعت ٩:۱٤ ‎ق.ظ روز شنبه ٢ آبان ،۱۳۸۳