بيماريهاي دهان

بيش از 200 بيماري وجود دارد كه بطور عمده مخاط دهان - لثه - دندانها - فك و غدد بزاقي را گرفتار ميكند . علاوه بر اينها بسياري از بيماريهاي عصبي و داروها نيز ممكن است بطور ثانويه مخاط دهان و غدد بزاقي را مبتلا مي كند.
بوي بد دهان

بوي بد دهان معمولا - ولي نه هميشه به علت عوامل موضعي است .گاهي اوقات عليرغم بررسهاي گسترده نمي توان علت بوي بد دهان را مشخص كرد. بعضي بيماران از بوي بد دهان بشدت ابراز ناراحتي مي كنند. اين افراد در واقع سالم هستند و هيچگونه بوي ناخوشايند دهان نيز ندارند بلكه به اشتباه يا از روي توهم گمان مي كنند بوي بد دهان دارند.
علل موضعي بوي بد دهان
بقاياي مواد غذايي ممكن است در محوطه دهان و حلق باقي بماند. ميكروبهاي طبيعي دهان اين مواد را تجزيه و گازهايي مثل سولفيد هيدروژن و مركاپتان ها را آزاد مي كنند. اين حالت بخصوص باعث بوي بد دهان هنگام برخاستن از خواب مي شود. مسواك نكردن و فاصله طولاني بين دفعات مسواك اين حالت را تشديد مي كند . كاهش ترشح و جريان بزاق در طول خواب نيز به پيدايش بوي بد دهان هنگام بيدار شدن كمك مي كند.
هر عاملي كه باعث تكثير باكتريهايد هان شود باعث بوي بد دهان مي شود. شايعترين علل آن عبارتست از :رعايت نكردن بهداشت دهان - آبسه هاي دندان - يا لوزه - تورم لثه و مخاط دهان.
خشكي دهان - به هر علتي - موجب كاهش دفع باكتريهاي دهان وايجاد بوي بد مي شود - علل مهم خشكي دهان عبارتست از : داروها - تب - كم شدن آب بدن ( مثلا به علت اسهال و استفراغ ) بيماري شگرن و پرتو درماني.
باردار شدن زبان نيز باعث رشد بيش از حد ميكروب هاي دهان مي شود.
سيگار كشيدن.
سينوزيت مزمن - تورم مخاط بيني.
عفونت لوزه ها و حلق .
داروها و غذاهاي خاصي مانند مصرف الكل - سير - قرص آيزوسور بايد دي نيترات ( از داروهاي قلبي) - كلرال هيدرات ( خواب آور) پس از تجزيه در بدن از طريق ريه ها و هواي بازدمي دفع مي شود كه مي تواند بوي بد دهان ايجاد كند.
علل غير دهاني - حلقي بوي دهان
بيماري هاي مزمن ريه نظير اتساع مجاري تنفسي ( برونشكتازي) - آبسه ريه
نارسايي كبد ( بوي سيب گنديده ايجاد مي كند)
نارسايي مزمن و پيشرفته كليه ( بوي آمونياك و ادرار ايجاد مي كند)
اسيدي شدن خون در جريان ديابت قندي كنترل نشده ( كتواسيدوز)
تب روماتيسمي (بوي اسيدي شيرين توليد مي كند)
در هموفيلي و كمبود پلاكت ممكن است خونريزي خود بخود در داخل دهان ايجاد شود. تجزيه سلولهاي خوني ممكن است منجر به بوي بد دهان شود.
كمبود ويتامين ث
مسموميت ها
اختلالات گوارشي نظير خونريزي گوارشي و سوءهاضمه
بوي بد دهان هميشه نشانه بيماري نيست بلكه در بعضي موارد به طور طبيعي نيز بوي دهان ناخوشايند مي شود. علل طبيعي بوي بد دهان از اين قرار است :
تجزيه و سوخت مواد غذايي پروتئيني در بدن منجر به آزاد شدگان گازهايي مي شود. كه دفع آنها از طريق ريه بي بد دهان ايجاد مي كند. اين حالت بيشتر در گوشت هاي پر چرب كه داراي اسيدهاي چرب فرار است - ديده مي شود.
مصرف سير - پياز - الكل....
بوي بد دهان هنگام گرسنگي به علت تجزيه شيره لوزالمعده در داخل معده است.
توهم بوي بد دهان
همانگونه كه بيشتر نيز اشاره شده بعضي افراد توهم بوي بد دهان دارند و به اشتياه گمان مي كنند بوي دهانشان ناخوشايند است.ا ين افراد بكرات به پزشكو دندانپزشك مراجعه و تقاضاي كمك مي كنند و مسايل و نكات بهداشتي دهان و دندان را هم بدقت رعايت ميكنند. اين حالت بيشتر يك اختلال روانپزشكي است و بيمار بايد به روانپزشك مراجعه كند.
مكانيسم ايجاد بوي بد دهان
بزاق طبيعي داراي خاصيتاسيدي است. اين حالت اسيدي از رشد و تكثير باكتري هاي بد بوي دهان جلوگيري مي كند. هرگاه بزاق حالت قليايي پيدا كند.ا ين باكتري هارشدميكنند و مواد پروتئيني بجا مانده در دهان را تجزيه و گازهاي بدبويي نظير مركاپتان و سولفيد هيدروژن آزاد مي كنند. ساير مواد آزاد شده در بزاق كه موجب پيدايش بوي دهان مي شود عبارتست از :پوترسين - كاداورين - هيستامين - ايندل واسكاتول.
درمان بوي بد دهان
قبل از شروع به درمان بوي بد دهان بايد مصرف هر گونه دارو و رژيم غذايي خاص و وجود بيماري هاي غير دهاني را بررس كرد.
در بيشتر موارد رعايت دقيق اصول بهداشتي دهان و توجه كامل به بيماري هاي دنداني كافي است.
علاوه بر استفاده مناسب از مسواك و نخ دندان - مسواك كردن مرتب زبان نيز مفيد است. مسواك كردن زبان موجب پاك شدن زبان از بقاياي سلولهاي مرده ون يز باكتري ها مي شود.
دندانهاي مصنوعي بايد روزانه مسواك زده و در محلول ضد عفوني شسته شود.
قرصهاي خوشبو كننده دهان و نيز آدامس با افزايش جريان بزاق باعث بهبود دفع مواد زايد مي شود.
مواد شوينده و ضد عفوني كننده دهان به صورت قرص وقطره و فراورده هاي ديگر هم ممكن است مفيد باشد.
در موارد خشكي دهان مواد مرطوب كننده مخاط دهان و بزاق مصنعي تجويز مي شود.
محرك هاي طبيعي بزاق مثل پيلوكارپين و پتانكول نيز ممكن است مفيد باشد.
عفونت هاي قارچي دهان (كانديديازيس)
قارچ هاي كانديدا در حالت طبيعي در دهان نيمي از مردم وجود دارند و ناراحتي خاصي ايجاد نمي كند. هر گاه شرايط حفاظتي معمول بدن ضعيف شود * اين قارچ بيماري زا مي شوند. بيماري شايع از اين قارچ ها ((برفك)) نامدارد كه به صورت لكه هاي برجسته پنيري شكل سفيد رنگ روي مخاط پوششي ظاهر مي شود.
عوامل زمينه ساز پيدايش برفكد هان از اين قرار است :
مصرف آنتي بيوتيك يا داروهاي كرتني به مدت طولاني.
كم خوني.
تورم تيروييد ناشي از پديده هاي خود ايمني.
كم كاري غده پاراتيروييد.
خشكي دهان به هر علت
ضعف سيستم ايمني به صورت ارثي يا اكتسابي.
بيماري هاي ناتوانكننده .
شيمي درماني.
همانگونه كه ذكر شد عفونت قارچي دهان معمولا به صورت برفك بروز مي كند - ولي گاهي اوقات بيماري ممكن است به شكل قرمزي - شكنندگي مخاط پوششي دهان و زخم هاي سطحي تظاهر كند. گاهي هم در گوشههاي لبها ترك ايجاد مي شود. عفونت قارچي دهان ممكن است دردناك يا بدون درد باشد.
تشخيص و درمان :
تشخيص بيماري قارچي كانديدايي دهان معمولا ساده است. گاهي اوقات نمونه برداري و رنگ آمزي مخصوص و آزمايش ميكروسكپي ترشحات پنيري شكل لازم است .درمان اين بيماري معمولا ساده و موفق است و به صورت موضعي يا عمومي انجام مي شود. در مواردي كه بيماري محدود به مخاط دهان باشد داروهايي نظير نيستاتين(قطره و قرص) يا كلوتريمازول (قرص) كافي است. اگر علاوه بر دهان مري نيز گرفتار شده باشد يا بيماردچار نقس سيستم ايمنياس (نظير بيماري ايدز) باشد لازم است از داروهايي نظير كتوكونازول يا آمفوتريسين استفاده شود. مصرف تمام اين عفونت كننده عفونت قارچي قابل رفع شدن يا قابل كنترل باشد بايد در درجه اول درجهت اصلاح آن اقدام نمود و سپس از داروي ضد قارچ استفاده كرد.
آفت
زخمهاي آفتي زخم هاي سطحي دردنا كي است كه اغلب از ترشحات سفيد مايل به سبز پوشيده شده و به وسيله هاله اي قرمز رنگ احاطه شده است محل اين زخم ها عبارتشت از : كام نرم .سطح و كناره هاي زبا ن . مخاط لبها و گونه ها و كف دهان ./
زخم ها ي آفتي در حدود يك چهارم مردم ايجاد ميشود. آفت به صورت دوره اي ولي با فواصل نا منظم ايجاد مي شود . در هر دوره تعداد زخم ها ممكن است واحد يا متعدد باشد. معمو لا اندازه زخم ها ي آفتي كمتر از 5 ميليمتر است و ظرف 1 تا 3 هفته بهبود مي يابد . گاهي اوقات اندازه زخم ممكن است بيش از 6 ميليمتر باشد و ترميم انها ماهها طو ل بكشد و جا ي آ ن براي هميشه با قي بماند. علت دقيق پيدايش آ فت دهان مشخص نيست . بنظر مي رسد كه پديده هاي ايمني در پيدايش آن نقش داشته باشند. عوامل بروز دهنده آفت در افراد مستعد عبارتست از : مصرف آ جيل . شكلات . مركبات تب طولاني مدت . ضربه موضعي . كمبود هاي تغذيه اي شديد . زخم هاي شبيه آ فت در بيماريهاي التهابي روده و يكسري ديگر از بيماريهاي روماتيسمي و عقوني نيز ديده مي شود .
تب خال
تب خال يك عفونت ويروسي است كه عامل آ ن معملا ويروس هرپس نوع 1 ( گاهي اوقات ويروس هرپس نوع 2 ) است . اولين مورد عفونت فبل از بلوغ ايجاد مي شود و اغلب تشخيص داده نمي شود يا با سرما خوردگي اشتباه ميشود پس از اولين عفونت . ويروس در عقده هاي عصبي ناحيه به صورت خاموش جايگزين ميشود و متعافب هر گونه استرس فيزيكي يا عصبي ممكن است به صورت عود بيماري تظاهر كند . در حالت معمل بيماري به صورت تعدادي تاول ريز كنار هم روي لبها ظاهر ميشود كه تاولها باز ميشوند و زخمها ي كوچك سطحي نا منظمي ايجاد ميكنند زخمها به هم ميپيوندند و روي آنها دلمه مي بندد. ضايعات تب خال ممكن است گاهي اوقات در داخل دهان بر روي كام سخت يا لثه ها ايجاد شود ه دو نوع ضايعات تبخالي لب و مخاط دهان معمولا ظرف 2 هفته بهبود مي يابند.
منابع : 1 - بيماريهاي گوارش تاليف دكتر حسين خدمت 2 - مباني طب هاريسون 3 - مباني طب سيسيل

  
نویسنده : farhad sharafpour ; ساعت ٩:۱٢ ‎ق.ظ روز شنبه ٢ آبان ،۱۳۸۳