ارتوپدي استئوپروز ( پوکي استخوان )




علامت و نشانه ها

در مراحل اوليه کاهش توده استخواني معمولاً هيچ درد و علامت و نشانه اي وجود ندارد اما ممکن است علائم آن شامل موارد زير باشد :

درد ناحيه پشت و کمر

کاهش طول قد و همراه با خميدگي و تغيير وضعيت ايستادن

شکستگي مهره ها ، مچ ، هيپ ( لگن ) ، يا استخوان ها



*‌ علل

قدرت و استحکام استخوان به توده و دانستيه استخواني بستگي دارد و دانستيه نيز به کلسيم ، فسفر و ديگر محتويات معدني استخوان بستگي دارد وقتي که يک استخوان مواد معدني خود را از دست مي دهد قدرت و استحکام خود را از دست مي دهد .

دانشمندان هنوز در حال يافتن علتهاي اين بيماري هستند . ساخت و ساز استخوان به گونه اي است که به طور مداوم استخوان جديد ساخته شده و استخوانهاي قديمي از بين مي روند که به آن شکل گيري مجدد استخوان يا نوسازي استخوان گويند اين دوره نوسازي ۲ تا ۳ ماه طول مي کشد . هنگامي که شما جوان هستيد ساختن استخوان جديد بيش ازنابودي استخوانهاي قديمي اتفاق مي افتد بنابراين افزايش توده استخواني داريم . حداکثر توده استخواني در ۳۰ سالگي وجود دارد و پس از آن به آهستگي سالانه ۳/۰ تا ۵/۰ از توده استخواني کاسته مي شود که البته کاهش مصرف و فقدان ويتامين D و کلسيم اين کاهش را تسريع مي کند .

در يائسگي هنگامي که استروژن پائين مي افتد کاهش توده استخواني به ۱ تا ۳٪ درسال افزايش مي يابد اين سرعت در حدود ۶۰ سالگي کاهش مي يابد اما متوقف نمي شود زناني که به سن پيري مي رسند ممکن است ۳۵ تا ۵۰٪ توده استخواني خود را از دست داده باشند که اين وضعيت در مردان چيزي حدود ۲۰ تا ۳۵٪ است .

خطر استئوپروز به مقدار توده استخواني بدن در سنين ۲۵ و ۳۵ سالگي و چگونگي سرعت کاهش اين توده طي سالهاي بعد بستگي دارد مقدار توده استخواني بدن شما مانند يک بانک عمل مي کند و ذخيره استخوان شماست که بعدها طي سالها از دست مي دهيد بکاربردن کلسيم و ويتامين D به اندازه کافي در رژيم غذايي مقدار اين توده استخواني و استحکام آن را تضمين مي کند .



* عوامل خطر

تشخيص زودرس بسيار با اهميت است شما ممکن است قادر به کاهش سير بيماري باشيد و يا اگر در معرض آن هستيد پيشگيري نمائيد . عوامل خطر به قرار زير مي باشند .

۱ - جنس : شکستگيهاي ناشي از پوکي استخوان در زنان دو برابر مردان است زيرا زنان توده استخواني کمتري در آغاز دارند و يا عمر طولاني تري هم دارند و همچنين آنها يک کاهش ناگهاني در استروژن را نيز در سن يائسگي تجربه مي کنند که سرعت کاهش استخوان را تسريع مي کند خانم هاي باريک و ظريف در معرض خطر بيشتري هستند . مرداني که هورمونهاي مردانه ( تستوسترون ) در آنها پائين است نيز در معرض خطر بيشتري هستند .

۲ - سن : هر چه سن بالاتر مي رود خطر پوکي استخوان نيز افزايش مي يابد . مرداني که بيشتر عمر مي کنند خطر بيماري بيشتري نيز دارند .

۳ - نژاد : شما اگر از نژاد سفيد يا جنوب شرقي آسيا باشيد در معرض بيشترين خطر ابتلا قرار داريد . نژاد سياه کمترين خطر ابتلا را دارند .

۴- تاريخچه خانوادگي : داشتن مادر و يا خواهر مبتلا به پوکي استخوان خطر ابتلا در شما را بالا مي برد .

۵ - استفاده از تنباکو يا سيگار : نقش آن به درستي دانسته نشده است اما محققين دانسته اند که تنباکو در ضعيف کردن استخوان نقش دارد .

۶ - مدت زماني از طول عمر که يک زن مي تواند استروژن توليد کند .

هر چه اين مدت زمان طولاني تر باشد خطر پوکي استخوان کمتر است بعنوان مثال اگر شخصي ديرتر از معمول به يائسگي برسد شانس کمتري براي پوکي استخوان دارد و برعکس هر چه سن يائسگي کمتر باشد ( کمتر از ۴۰ سالگي ) در معرض خطر بيشتري قرار دارند .

۷ - داروها :

استفاده طولاني مدت از کورتون ها مثل پردنيزولون - کورتيزون - دگزامتازون - پردنيزون به استخوان صدمه مي زند اين داروها معمولاً در درمان آسم و روماتوئيد آرتريت و پسوريازيس بکار مي رود .

بالا بودن هورمونهاي تيروئيد نيز مي تواند باعث کاهش توده استخواني شود اين شرايط زماني که شما هيپرتيروئيدي ( پرکار تيروئيد ) داريد و يا هورمونهاي تيروئيدي جهت کم کاري تيروئيد مصرف مي کنيد فراهم مي شود که با انجام آزمايش مقدارTSH مي توان در دوره درماني مقدار هورمونها را کنترل کرد بعضي از ديورتيکها ( داروهاي مدر و ادرار آورد ) مانند فورسمايد ( لازيکس ) بومتائيد ، اتاکرينيک اسيد و ... که باعث آزاد شدن کلسيم از کليه به داخل ادرار و دفع آن مي شوند به استخوانها صدمه مي زنند اگر شما در حال حاضر از اين داروها استفاده مي کنيد به پزشک خود مراجعه کرده و از او بخواهيد داروهاي شما را تغيير دهد .

استفاده طولاني مدت از هپارين ، متوتروکسات ، بعضي داروهاي ضد صرع و داروهاي ضد اسيد معده حاوي آلومينيوم نيز باعث کاهش توده استخواني مي شوند .

۸ - کاهش کلسيم دريافتي در طول زندگي و يا شرايطي که باعث کاهش جذب کلسيم شود . اين شرايط شامل جراحي معده ، يا بيماريهاي دستگاه گوارش مانند بيماري کرون ، بيماري کوشينگ و آنورکسيانوروزا ) نيز به استخوان صدمه مي زنند .

۹ - شيوه زندگي بدون تحرک

بهداشت و سلامت استخوان از سن کودکي تضمين مي شود . بررسي ها نشان داده اند بچه هائي که فعاليتهاي فيزيکي بيشتري داشته اند دانسيته استخواني بالائي هم دارند .

۱۰ الکليسم مزمن :

براي مردان الکليسم بيشترين عامل خطر شناخته شده است .

۱۱ - افسردگي :

مطالعات جديد نشان داده است زناني که يک دوره افسردگي را تجربه کرده اند خطر بيشتري براي ابتلا به پوکي استخوان دارند .



« غربالگري و تشخيص »

پزشکان با دانسيتومتري مي توانند پوکي استخوان را در مراحل اوليه تشخيص دهند تا به حال آژمايش اصلي براي غربالگري پوکي استخوان روش DEXA بود اما در سال ۱۹۹۸ سازمان FDA ( دارو و غذا ) روش ديگري پيشنهاد کرد که در کمتر از ۱ دقيقه عوامل خطر را مشخص مي کند اين روش با استفاده از امواج صوتي انجام مي شود ( سونوگرافي از پاشنه پا ) اما هنوز روش استاندارد DEXA مي باشد اگر شما يک زن هستيد و داراي شرايط زير ، بايد يک آزمايش دانسيتومتري انجام دهيد .

۱- اگر از داروهايي استفاده مي کنيد که خطر ايجاد پوکي استخوان دارند .

۲- مبتلا به ديابت نوع I هستيد ( نوع جوانان يا وابسته انسولين ) يا بيماريهاي کبد ، کليه و يا داشتن سابقه استئوپروز در خانواده

۳- دچار يائسگي زودرس هستيد

۴- در بعد از يائسگي و سن بيش از ۵۰ سال و داراي حداقل يک ريسک فاکتور استئوپروز هستيد .

۵ - در دوره بعد از يائسگي وسن بالاي ۶۵ بوده و هيچگونه آزمايش دانسيتومتري نداشته باشيد . پزشکان عموماً دانسيتومتري را براي مردان پيشنهاد نمي کنند زيرا اين بيماري در مردان کمتر مشهود است .



« عوارض »

شکستگي شايعترين و بيشترين عارضه مي باشد . شکستگي معمولاً در مهره ها و لگن که تحمل کننده مستقيم وزن هستند اتفاق مي افتد . شکستگي مچ دست بر اثر افتادن نيز شايع است . شکستگي متراکم و درهم فرورونده مهره هاي کمري باعث کاهش طول قد مي شود .

شکستگي لگن دومين شکستگي شايع بر اثر استئوپروز است .



« درمان »

بهترين راه پيشگيري از پوکي استخوان در زنان هورمون درماني است ( HRT ) اما تمام اثرات HRT مفيد و مثبت نيست . مصرف HRT بعنوان يک ترکيب درماني از استروژن و پروژسترون مي تواند منجر به اثرات جانبي جدي ديگري شود . بنابراين بايد با پزشک خود راجع به مصرف آن مشورت نمائيد . HRT به اشکال مختلف در دسترس هستند مانند قرص ،‌چسب ، کرم ، حلقه واژينال با پزشک خود مشورت کنيد تا مناسبت ترين نوع را براي شما تجويز نمايد .

داروهاي ديگر غير از HRT که مفيد هستند عبارتند از :

۱ - بيسفسفناتها :

مانند استروژن اين دسته داروئي نيز باعث مهار بازجذب استخوان مي شود نگهداري و محافظت از توده استخواني و حتي افزايش دانسيته استخواني در مهره ها و لگن .

مشهورترين داروي اين گروه آلندرونات ( فساماکس ) است که تا ۵۰٪ از شکستگيهاي لگن و مهره ها جلوگيري مي کند از عوارض جانبي اين دارو مي توان به تهوع ، درد شکم و سوزش مري اشاره کرد .

۲- رالوکيفن

۳- کلسي تونين

۴- تاموکسي فن

۵ - استاتين ها که داروهاي کاهنده کلسترول خون مي باشند مشاهدات نشان داده است زناني که به مدت يکسال از اين داروها استفاده مي کنند احتمال شکستگي استخواني در آنها کاهش يافته است .



« پيشگيري »

۱ - مصرف مقدار کافي ويتامين D و کلسيم

زنان در مرحله قبل از يائسگي و در مرحله يائسگي که HRT مصرف مي کنند به ۱۲۰۰ ميلي گرم کلسيم و ۴۰۰ واحد ويتامين D روزانه نياز دارند . زناني که در سن بعد از يائسگي هستند و HRT مصرف نمي کنند و آنهائي که استروئيد مصرف مي کنند و پوکي استخوان آنها بخاطر اين دارو است به ۱۵۰۰ ميلي گرم کلسيم و ۸۰۰ واحد ويتامين D نياز دارند . مردان بالاي ۶۵ سال ۱۵۰۰ ميلي گرم کلسيم نياز دارند و مردان زير ۶۵ سال به ۱۰۰۰ ميلي گرم کلسيم نياز دارند .

بعضي مواقع مصرف کلسيم حمايتي باعث يبوست مي شود که در اين موارد مصرف زياد مايعات ( آب ) و فيبرهاي غذائي کمک کننده است . بعلاوه بايد نوع کلسيمي که مصرف مي کنيم بررسي شود . فسفات کلسيم و سيترات کلسيم کمتر باعث يبوست مي شود منابع غذائي غني از کلسيم شامل شيرکم چربي ، ماست کم چربي ، بروکلي ، آب پرتقال ، سرشير ، کنسروماهي ، پنير مي باشد .

۲- ورزش : ورزش باعث استحکام هر چه بيشتر استخوانها و کاهش سرعت تحليل آن مي شود ترکيب ورزشهاي کششي و ورزشهاي سنگين کمک کننده است .

۳ - نکشيدن سيگار : سيگار کشيدن سرعت تحليل استخوان را افزايش مي دهد . اين مکانيسم شايد بعلت ايجاد کاهش استروژن در زنان و کاهش جذب کلسيم از روده ها صورت بگيرد .

۴- هورمون درماني : که در سنين يائسگي مؤثر است .

۵- دوري کردن از الکل

۶ - محدود کردن مصرف کافئين : دو تا سه فنجان قهوه در روز صدمه اي به ما نمي زند بشرطي که از کلسيم لازم استفاده کنيم .



« مراقبت هاي شخصي »

۱- حفظ صحيح وضعيت بدني : بايد در ايستادن و راه رفتن دقت کرد . سر را بالا نگهداشت و پشت را صاف کرد (از خم شدن و قوز کردن بپرهيزيد ) سينه را به جلو بدهيد و ... اين امر سبب مي شود تا از وارد کردن ضربه و صدمه به ستون مهره ها جلوگيري شود هنگامي که مي نشينيد يا رانندگي مي کنيد يک بالشتک کوچک در پشت خود قرار دهيد از خم شدن بيش از حد هنگام نوشتن يا خواندن پرهيز کنيد .

هنگام خم شدن زانوي خود را خم کنيد نه مچ را و ستون مهره هاي خود را در حالت صاف و مستقيم قرار دهيد .

۲- از زمين خوردن پرهيز کنيم ( کفش پاشنه کوتاه بپوشيم و پشت کفش خود را نخوابانيم . کفپوش مناسب براي منزل تهيه کنيم تا باعث زمين خوردن نشود ) .

۳- هنگام ايجاد درد حتماً به پزشک مراجعه کنيم .

فرهاد شرف پور مربی امداد و نجات
برای تماس با من با پست الكترونيك
mosaferaseman2002@yahoo.com

  
نویسنده : farhad sharafpour ; ساعت ۱٢:٤٤ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ۱٦ فروردین ،۱۳۸٤